Artikelen

De Uitdaging

Winter 1998. Een genadeloze, bitterkoude winter. Weinig karpers die tijdelijk de koude buitenlucht verkozen boven het relatief warmere, maar daarom nog wel ijskoude water. Geklaag alom, bij de lokale karpermannen. Bij mij was het niet veel anders. Perioden met dunne laagjes ijs werden afgewisseld met 'visbare' perioden. Mijn wintervisserij stond sowieso nog in zijn kleine kinderschoentjes. Wijsheid wat betreft het wintervissen was ver, zeer ver te zoeken. Het zat als een tulpenbol in de grond en leefde vaak pas op in het voorjaar. De wintervisserij blijft in mijn ogen de meest onvoorspelbare visserij die er is.
De winterkarper van 1998 liet mij alweer een veel te lange periode visloos, karperloos, zinloos. Dat het tij, net zoals de zee dat met meer regelmaat pleegt te doen, ooit zou keren wist ik ook wel. Wanneer alleen?

Winterse schoonheid

Vreemde signalen in mijn hersenen geven aan dat de zaak weer eens op hol is daarboven. Een drie hectare klein water, een water met karakter, met uitstraling, met geschiedenis ook, was de oorzaak. De behoefte naar het vangen van de inwoners het gevolg. Een water waar, hoe klein ook, altijd de meest geruchtmakende verhalen over te horen waren. Een water waar altijd grote en exclusieve karpers in hebben gezwommen en waar al een kwart eeuw karpervissers uit alle windrichtingen op af kwamen. Al in de jaren zeventig waren machtige twintigponders inwoners van het water en dat waren toen enorm grote vissen.

Voor de wintermaanden was dit diepe water, ontstaan door een dijkdoorbraak, mijn ultieme uitdaging, mijn drijfveer en winterpassie, mijn motivatie om de koude te trotseren, mijn grootste beproeving in de zoektocht naar ijskoude winterbiggen.

Winters decor

Het is donker. Het is koud. Op de pikzwarte hemel tekenen de sterren zich af als fonkelende witte stippen. Ze hangen daar, schijnbaar doelloos aan het firmament, de horizon opvrolijkend. De wereld is grauw, grijs en gehuld in een donker gewaad. De winterse schoonheid van het landschap is bedekt door duisternis. In mijn gezichtsveld zie ik niks anders dan dit schouwspel, onderbroken door zwiepende kale takken, waar de resterende bruine blaadjes met geweld van zijn afgewaaid door de ongenadige najaarsstormen.

Eén van mijn maten, Jeroen Neef, met één van de beren van de put

Maanlicht komt in de verte langzaam door het struikgewas aanzetten. Het aanzicht van het maanlicht door de takken is tekenend voor de winterse kilte. Bevroren stukken water beperken het zwemgebied van de gevederde inwoners van de put. Insecten zijn ver te zoeken. Weggekropen in de grond. In boomschors. In het water. Vogels zoeken het zuiden op, beren doen een winterslaap, mollen gaan hun keldertje in. En de karpervisser, hij gaat onverstoord door, met zijn ultieme doel voor ogen.

Het vangen van een grote winterkarper.

Een uil laat van zich horen. Hoog in de kale grote bomen seint ze naar haar soortgenoten. Ook zij heeft gekozen hier te blijven in dit koude landschap, trouw aan haar geboortegrond en sterfgebied. Haar vriend, partner of compagnon seint terug. Ze zou me als één van de weinige gezelschap gaan houden in dit winters decor.

Een ijskoude wind scheert tussen de bomen, het struikgewas en de takken door. Genadeloos langs mijn gezicht. Schrale huid trekt samen. Dit is solliciteren voor sneeuwpop in een godvergeten bos. Het is druipneuzentijd bij uitstek, de zakdoekperiode voor de buitenmensen, voor de wintervissers. Warmtepakkenweer in het thermoskanjaargetijde. Door het kale landschap heeft de noordooster vrij spel en voelt schraal aan. Overdag is een waterig winterzonnetje het enige wat zowel de karpervisser als zijn prooi enigszins in beweging brengt.

Karpermakker Chris Noorlander doet hier een ijskoude poging op de steiger

Ik trotseerde niet voor niets deze elementen. Ik liep daar vrijwillig, in dit donkere bos, een portie voer en een katapult op zak. De indrukwekkende inwoners van dit water gaan bevoerd worden, want ik dacht al een tijdje aan dit water en aan een mogelijke winteraanpak. Het zou niet eenvoudig gaan worden, daar was ik op berekend. Dit is mijn uitdaging en die zou ik met beide handen gaan aanpakken.

Al een poosje ben ik visloos, de laatste pogingen zijn zonder resultaat geweest. Daar kijk ik al niet eens meer van op in de winter. De vissen zijn bevoerd en volgevreten in het najaar, de logge lichamen van de biggen vertonen weinig beweging. Ciprinus carpio op zijn topgewicht, klaar om de reserves aan te spreken in de komende stille, nogal koude periode. De noodzaak tot eten is niet meer. De enzymen in de darmen van de karper zijn grotendeels niet meer actief. Het verteringsmechanisme wordt door Moeder Natuur buiten werking gesteld. Een logisch gevolg van een afnemende watertemperatuur en een sterke daling van het voedselaanbod. Passiviteit is het beeld van een winters scenario diep onder de wateroppervlakte. In gedachte zie ik de oude, indrukwekkende, beschubde lichamen liggen onder water. Slechts af en toe openen de kieuwdeksels zich lichtjes, op die manier een teken van leven bij deze beren verradend. Bij uitzondering corrigeren de borstvinnen lichtjes de houding van de indrukwekkende vislichamen. Slechts heel af en toe maakt er eentje of meerdere een uitstapje. Hoogstens een uurtje per dag. Door deze gedachte kon ik mijn kansen al uittellen. Behalve in het water zwommen ze ook rond in mijn hoofd. Die korte aasperiode nam ik er voor lief bij.

Bladeren ritselen onder mijn laarzen, dooie takjes kraken, nat gras en blubber sopt onder mijn voeten en zorgt voor een zuigend geluid bij elke stap die ik zet in de natte grond. De oever van de bosstek kwam dichterbij. Voor de eerste maal ging ik mijn koude vingers bezeren aan de zweepslagen van de katapult. Het voer bereikte enigszins verspreid het beoogde en zorgvuldig uitgepeilde gebied. De balletjes dwarrelden langzaam richting bodem, met als eindbestemming de darmen van mijn beschubde doelwitten.

Zwijgen

Nieuwjaar was voorbij en ik bleef, als het qua ijs mogelijk was, stug om de dag doorvoeren in de ijskoude januari maand. Zeer zachte chocolat malt boillies met gangbare ingrediënten moesten voldoen. Een compleet nieuw aas introduceren in dit jaargetijde leek mij sowieso geen goed idee. Laat ze maar wennen aan het idee dat juist deze balletjes op deze stek veilig zijn. Zou de winnende troef in mijn handen liggen? Ik had in ieder geval een 'edge' ten opzichte van de standaard aanpak.

Een goudgeel schubbenkleed was voor heel even de mijne..

De vissers van de afgelopen jaren visten instant. Ten tweede deden ze dit vrijwel altijd langs de kanten. Het was mij al snel duidelijk dat het zaak was om mijzelf in mijn visserij te onderscheiden van hetgeen hier de laatste jaren werd toegepast. Herkenningspunten moesten worden weggenomen. Besloten werd om voor te voeren vanaf een stek gekend als het bos. Maar dan in het diepe midden van de plas, een stek die in deze periode door de gangbare vissers door iedereen met rust werd gelaten. Een voerstek opbouwen op een zwaarbevist water brengt grote risico's met zich mee, praat me daar niet over. Echter, ik beleef dit zoals alles in het leven liever scherp, gefocust en op het randje, dan dat ik een suffe, passieve en nogal saaie standaard middenweg moet nemen. Er was werkelijk geen enkele aandacht op dit gebied van het water gevestigd. Ik zag echter genoeg reden om, zoals gebruikelijk, te zwijgen en te voeren in het donker. Takjes kraken onder mijn schoenen, een telkens terugkerend thema en soms, hoe miniem ook, een aandenken aan deze periode en de voerpartijen bij nacht en ontij, op perioden waarop er geen hond te bekennen was in dit bos.

De primeur

Halsreikend keek ik uit naar mijn eerste poging met de nieuwe voermethode. Onzeker en toch vol hoop. Waarschijnlijk tekenend voor mijn wintervisserij. Eind januari inmiddels en heerlijk winterweer. Geen verdere verplichtingen op een heerlijke vrijdagmiddag. Het fietstochtje was zo gemaakt. Met een krop in de keel kwam ik aan bij het water. Eenmaal gesetteld kon ik genieten van heerlijk weer en complete rust. Oogleden gingen onder invloed van de zon zonder protesteren dicht. Wat een heerlijkheid, wat een genot, hiervoor was ik karpervisser…

Februari, de blanks stapelen zich op..

Een serie piepjes. Ik zit strak op de hengels en schrik op uit mijn doezelige bui. Het is de middelste hengel die acte de présence geeft. Ik voel wat weerstand, dit kon geen karper zijn. En inderdaad… een brasem laat zich gewillig binnendraaien. Ik beschouw het toch als een goed teken, er is aandacht voor de stek.

Een uurtje later gebeurt het ongelofelijke dan toch. Uit het niets is daar die gierende slip die mij zowel bevrijding, verlossing, opluchting als ook een nieuwe vorm van spanning geeft. Een duidelijke karperrun… Een vis heeft zich in mijn zachte deegballetjes vergist en kwam al snel onder de kant. In het ginheldere water zie ik een respectabele schub vechten, strijdend voor zijn vrijheid. Zijn strijd was tevergeefs. Met een sierlijke rol belandde hij in het hongerige landingsnet, welke de karper gulzig opslokte. En ik, ik werd overspoeld door dat gelukzalige gevoel, de eerste vis van nieuw water, de eerste beet sinds maanden op de put… geweldig gewoon. Het ijs was gebroken, de kop was eraf, ik had de primeur dit jaar en op dat moment besefte ik niet dat het nog een flink aantal weken schrapen zou gaan worden.

Een goudgeel schubbenpatroon van drieëntwintig pond liet zich zonder problemen fotograferen in het heerlijke winterzonnetje. Met een bevredigd gevoel kon ik zien hoe deze karper met langzame staartslagen rustig zijn mysterieuze, waterige element ingleed. Een beeld wat ik nooit meer zal vergeten. Het geluk lachte mij met een adembenemende glimlach toe die januarimiddag. Ik kon met een tevreden gevoel het weekend in…

Verbitterd

Het is februari, af en toe kan er gevist worden tussen de ijslaagjes door. De blanks stapelen zich op. En niet alleen bij mij. Om mij heen wordt duchtig gevist, maar het lijkt voor iedereen sprokkelen, schipperen en flink afzien te zijn. Mijn vertrouwen na die eerste karper zit eigenlijk al weer tegen het nulpunt aan. Ik kan maar geen aanknopingspunten vinden en een stek opbouwen als er constant laagjes ijs op het water liggen is geen makkelijke opgave. Nog steeds denkt niemand gek genoeg aan voorvoeren. Ik wel, ik heb er mijn hoofd vol van. Een hoofd vol met ideeën, tactieken en denkbeelden, voortkomend uit mijn verlangens en gedachten aan bronskleurige en gouden winterbiggen. Oerkarpers met brede ruggen, grote schubben en imposante vinpartijen. Winterbiggen die in dit water zijn grootgegroeid, in tegenstelling tot vele grote karpers op Franse betaalwaters. Maar goed, geluk is te koop tegenwoordig.

De karpergoden hadden het goed met me voor.

Eind februari. Voeren, indien mogelijk. Kou, sneeuw, vriezen. Niks blijft ons bespaard. Ongenadig winterweer, vriestemperaturen, kou, ijzel. Het kwik krimpt ineen. Thermometers barsten. Allen perfecte ingrediënten voor een verblijf voor de open haard. De oevers worden ondanks dit door een select groepje die-hards regelmatig met witte en stijfbevroren paddestoelen gesierd. Het zou voor velen weinig baten, niet veel opleveren en alsmaar meer onzekerheid in hun visserij brengen.

Februari wordt maart. Ik doe een testsessie. Een paar uurtjes op een nogal gure middag begin maart. De omstandigheden zijn verre van uitnodigend. Dauw en winterse regendruppels rollen gezamenlijk langs de takken en de kale boomstammen naar beneden. Een dik grijs wolkenpak is tekenend voor de grauwheid waarin de wereld zich momenteel hult. In de verte huilt een koude wind. Steeds harder, steeds kouder en natter. Het kale, koude landschap tekent zich winterachtig af door de regen, de wind en de grauwheid.

Zwaar onder de indruk, een gouden vangst om nooit te vergeten

Begin maart is het inmiddels. Het aantal totale hengeluren dit jaar is opvallend hoog. Het resultaat bedroevend laag. De 'edge' die ik gevonden dacht te hebben in januari leek van zeer weinig waarde meer te zijn. Het is haast niet uit te houden, maar doorzetten wordt beloond. Even na vieren gebeurde datgene wat ik eigenlijk niet (meer) verwachte: de swinger zakte iets, steeg weer wat en viel plotseling naar beneden. Een onmiskenbare karperbeet, en enkele seconden lang voelde ik loodzware weerstand, langzaam naar rechts koersend.

Toen sloeg het noodlot toe, de snaarstrakke lijn viel slap.

De weerstand weg.

Het zware zeulen verdwenen.

De karper, duidelijk een zware jongen, was verspeeld.

Aan de oevers van de put stond daar een gefrustreerde visser, die met zijn emoties geen raad meer wist. Daar, aan die waterkant was het tafereel te zien van een visser die velen weken werk verloren zag gaan. Hij wist wat dit betekende. Hij wist goed wat de waarde van zijn verlies inhield. Hij voelde zich verslagen. Verbittert. Gekweld, door zijn weinig benijdenswaardige lot.

De moeite beloond

Een aanbeet op zich was al opmerkelijk. Doorzetten was de boodschap die mij van hogerhand werd ingefluisterd. Na ongeveer tien dagen non stop voeren was woensdag mijn gezicht vol twijfel weer te zien aan de oevers van de put. Tot zondagavond had ik de tijd. Ik hoopte vurig dat het werk niet voor niets geweest was en de investering zich zou gaan uitbetalen. In gouden dukaten verpakt op mooie winterse schubbenkleden.

Het ultieme karpergevoel moet diep in de genen zitten, wil men dit kunnen bevatten.

Ik voerde stevig bij. De brasem liet zich ondanks de grote diepten zien op het voer. De middag verstreek. Niks vermeldenswaardigs gebeurde. Ook de nacht bleef angstvallig stil en super koud. 's Ochtends alles bevroren. De hengels en molens wit. De grond keihard. De achterliggende sloot compleet dichtgevroren. De swingers stonden zoals zo vaak op de put nog exact in dezelfde stand als de avond ervoor. Weinig hoopgevend, maar de heldere hemel zou een stralende dag beloven. Stiekem hoopte ik dat deze hoeveelheid licht de rondhangende biggen zou activeren en zou aanzetten tot het eten van dat beslissende balletje… Dat ene balletje welke mijn ticket tot geluk betekende. Dat balletje wat mij naar de biggen en dus de zevende hemel moest brengen…

Twee uur in de donderdagmiddag. Terwijl ik een te vroeg ontwaakt insect bekijk, kondigt een zakker een gigant van een brasem aan. Mijn herinneringen reizen terug naar die januarimiddag, toen een brasem de voorbode was van een memorabel portie geluk en levensgenot. Tegelijkertijd drong zich bij mij de gedachte op dat het wellicht een school kanjerbrasems was geweest, die mijn kleine porties voer hadden weggewerkt. Veel tijd kreeg ik niet om te pijnzen. Een half uur later kreeg ik tot ongeloof van mijn bezoek een snelle zakker. Contact… zware weerstand. Spanning, adrenaline en blijdschap vormden mijn gevoelens in een mengelmoes. De spanning was te snijden. Na de verspeelde beet werd ik na elke slag met de molenslinger meer zeker en onzeker tegelijk. Elke gewonnen meter kwam als een opluchting, maar het einde was lang niet in zicht. Na een paar minuutjes cirkelde de karper trage rondjes onder de hengeltop en in het heldere water zag ik dat het een grote schubkarper van de oude populatie vissen was. De vis rolde op zijn kant en vliegensvlug stak ik mijn net eronder. Overspoeld door dat enorme geluksgevoel besefte ik dat het allemaal dik de moeite waard is geweest. Mijn insteek was juist geweest. Het bracht mij op een nogal aparte manier mijn voldoening. Een schubbenkleed van vierentwintig pond was de mijne. De karpergoden hadden het goed met me voor, knipoogden naar me, staken hun duim op en bepaalden dat het goed was. Deze rakker was mij gegund.

Mijn stemming was opperbest, het gelukzalige gevoel liet zich maar niet verdrijven die heerlijke zonnige middag begin maart. Er was aanloop genoeg die middag en enkele locals complimenteerden mij met hetgeen ik toch wel verdiend had. Tegen zes uur 's avonds zat ik nog steeds na te genieten en tot mijn ongeloof zag ik de rechter stok zeer langzaam straklopen. Compleet overdondert greep ik de stok. De spreekwoordelijke zak zand hing aan het uiteinde van de lijn. Ik realiseerde me direct dat ik een van de toppers van het water had gehaakt. De dreiging die uitging van het geheel was enorm. De vis week niet uit. De slome, ingehouden vechttechniek duidde op een ingehouden kracht, die elk moment tot uitbarsting kon komen.
Mijn lot, geluk en voldoening hing aan een heel dun draadje, een draadje van vijfendertig honderdste…

Onder toeziend oog van mijn buurman en zijn bezoek drilde ik tergend langzaam een vis binnen die erg groot moest zijn. Het langzame zoeken van de vis dwong zijn portie respect op een aparte wijze af. De vraag wat daar uit de winterse diepten omhoog zou komen bleef door het karperhoofd van deze visser malen. Een eeuwigheid later kwam de vis in zicht, een bak van een oude vis verzette zich hevig onder water. Een breed gebouwde schub kwam omhoog uit de diepte, langzame rondjes onder de hengeltop cirkelend. Ik bleef ijzig kalm, mijn zenuwen voor mezelf bewarend. De vis was binnen. Het doek is gevallen, de voorstelling is over, het toneelspel voorbij. Eén van de oude knarren, een big van de oorspronkelijke populatie, lag daar uitgeteld in mijn landingsnet.

Een mooie herinnering aan wat tijdverdrijf en creativiteit aan de oevers van de put

Ik keek daar vol trots neer op een brede beschubde rug.

Dit gevoel is onbeschrijfelijk. Niet te definiëren.

Een schittering in mijn ogen.

Zwaar onder de indruk. Overdonderd. Compleet overrompelt.

Een vreugdekreet volgde en mijn gezelschap feliciteerde mij met deze heuglijke vangst, een geweldige schubkarper van ruim achtentwintig pond zwaar. Mijn derde vis van het water en alle drie vissen vanuit de toplaag. In een roes werden de foto's genomen. Een beter moment had de vis niet kunnen uitkiezen. Exact in de avondschemering retourneerde ik de schubkarper. Eindelijk wist ik te slagen op dit water. Eindelijk had ik datgene bereikt wat ik lang voor onmogelijk had gehouden. Het geheel maakte een grote indruk op een zeventienjarige visser die de mogelijkheden en onmogelijkheden binnen zijn karpervisserij nog lang niet besefte…

Na alweer een stille nacht maakte ik de balans op van achtenveertig uur vissen. Twee geweldige vissen waren reeds in de knip en alles wat nu nog zou komen was een bonus. Opvallend was dat de diepe stek uitsluitend bezocht werd door vissen van de oude populatie. Die oude, grote schubkarpers die dit water al jaren naam en faam gaven.

Vrijdagnacht bleef wederom stil en ik begon te vermoeden dat de pressie op de stek begon te tellen. Ook een instant stok aan de overkant bracht niets anders dan stilte die nacht. Ik besloot om de zaterdag uit te zitten om daarna de doek, in dit geval de bewaarzak, in de ring te gooien.

Een wijze beslissing, zou later blijken…

Een bonusvis zou mijn geluksgevoel op de valreep compleet maken. Een regenbui, een spreekwoordelijke hoosbui van geluk kletterde op mij neer liet de regenton riant overlopen. Alleen de hengels lagen nog uit en een oranje geluksaankondiger van een niet nader genoemd merk wipte op en neer. Mijn maat kwam aangewandeld en kon na een kort gevecht het net onder een lange en hoogst exclusieve oude schubkarper steken. In het net lag alweer zo'n langgerekte gouden schubkarper met een brede rug. Voor de derde maal die sessie werd ik overmand door blijdschap. Mijn verstand begon langzaam de realiteit te bevatten en besliste dat wat hier gaande was, een zeer goede zaak was. Deze gevoelens in dit winterse scenario gaan boven de woorden 'plezier' of 'lol hebben'. Deze intense voldoening is niet te beschrijven, laat zich niet in woorden bevatten, laat zich niet op papier zetten… maar moet ervaren worden. Het ultieme karpergevoel moet diep in de genen zitten, wil men dit kunnen bevatten…

Langzaam zwemt hij uit mijn gezichtsveld. Terug de donkere koude diepten in. Terug waar hij behoort. Terug bij zijn soortgenoten.

7 maart 2000, de Bult, de stokoude voormalige topvis van het water, hier op ruim 28 pond

Ik lig op mijn rug. Staar in een roes naar wat ik boven me zie.

Voor de laatste keer keek ik omhoog naar die heldere, koude en deze keer lichtblauwe hemel. Ook nu waaide er een windje door de takken. Ik wist dat mijn tijd hier voorlopig over was. Stoppen op het hoogtepunt leek onvermijdelijk.

En ik dacht na, over de voerbeurten door weer en wind, over de kou, de modder, de krakende takjes, de sterrenhemel, de pijnlijke klappen van de katapult, het gedraaide aas, de schrale huid, de vriestemperaturen, de druipneuzen, de koude voeten, de moeite, het afzien... Het was allemaal de moeite waard geweest.

Droevig nawoord

De oude en grote vissen van dit water stammen allemaal van uitzettingen uit de jaren zestig. De vissen waren al flink op leeftijd en niks is eeuwigdurend. Ook een karperleven niet. De topvis, die in de jaren negentig zeventien kilo plus topte, werd in de winter van 2001 dood gevonden. Het jaar ervoor hadden we al een van de andere oude krijgers begraven. Het opschrift op het kruis luidde "gestorven door ouderdom, zoals het hoort". De afkalvende bezetting werd enigszins goed gemaakt door de groeiende nieuwe spiegelpopulatie. Helaas is ook dit water in het voorjaar getroffen door een raadselachtige karpersterfte. Magistrale karpers, die hier ooit in perfecte conditie rondzwommen, dobberden levenloos op het water rond. Bijna de helft van de populatie legde het loodje en de toekomst, die verzekert leek, werd wederom erg onzeker. De overlevende vissen hebben nu gelegenheid om door te groeien. Wie weet sta ik over een jaar of tien wel weer aan deze betoverende oevers, in gevecht met een van de groot gegroeide biggen van de resterende populatie op dit geweldige water…

Laurens Maasland