Rot@ry Letter
5.8 Observeren, rigs, voeren, wier, targetten, projectspiegels, enz.
Roy Alofs
vorige
Inleiding
…een Rotary letter bevat vaak een woestijndroge- stof waar je niet over uit gepraat kan zijn, het niveau van de Rotary ligt vaak torenhoog, de Rotaristen zijn vakkundige brainstormers die op elk item wel een eigen mening hebben en die ook duidelijk naar voren weet te brengen…. Niet echt mijn manier om met karpervissen om te gaan, ik ben meer een dromer aan de waterkant en praat liever over mijn belevenis die ik heb met karpervissen…mijn vlucht naar het water, mijn wereld die karpervissen heet…ik ben iemand die het niet zo nauw met alles neemt,…. Tot de karpers zich niet meer zo makkelijk laten vangen…dan verandert het dromen in keiharde werkelijkheid…een strijd die door mij gewonnen zal worden…. En zo weer lekker verder kan dromen aan de waterkant…
Na een benadering van Bertil of ik ook niet een keer een stukje wilde gaan schrijven, schoten vele twijfels in me op …wil ik dat wel, zoveel boeiends heb ik ook niet te vertellen…en laat staan te schrijven, wat ik wil bereiken krijg ik toch niet met de juiste zinnen op papier… ..zodra ik een discussie aanga met een collega-visser over bepaalde aspecten die met het vissen hebben te maken , stel ik een ander snel en makkelijk in het gelijk, niet omdat hij gelijk heeft… maar meer om dat ik er dan genoeg van heb….vooral die mensen waar je mee in gesprek bent en geen woord tussen kan krijgen…ik heb dan dezelfde functie als een jaknikker, en breek snel het gesprek met een magisch woord….biertje?
Afijn, toch wil ik wel een keertje mee doen, vooral omdat ik dit jaar bar weinig heb gevist door allerlei redenen, het "meedraaien" met een Rotary kan een mooie aanvulling zijn op het vissen en kan m'n ogen openen op bepaalde onderwerpen waar ik voorheen weinig aandacht aan besteedde…..ik hoop dat jullie deze bijdrage met veel plezier zullen lezen, net als ik de bijdrage van collega-vissers met veel plezier lees...en nu een schop onder de kont en typen…!
Observeren van karpers
![]() |
| Je kunt opgedane ervaringen van het observeren, op andere wateren toepassen. |
Ik kwam er ook al snel achter wat conditionering was door de toenemende drukte op verschillende wateren in de regio, de vangsten werden steeds minder. Dan ga je toch kijken hoe anderen visten en wat hun vangsten waren,de meeste karpervissers visten toch allemaal zeer standaard en de vangsten lagen toch bij eenieder gelijk. Toch was er altijd een iemand die weer net iets meer ving dan anderen….toeval?… na twee nachten misschien wel….maar een heel seizoen niet!
Hij deed anders dan anderen, zei hij. Dat was het begin voor mij het begin om ook maar eens iets anders te zoeken, het begon al met een ander water, ik vis veelal alleen dus maar zoeken naar een rustig water(tje) waar ik lekker van de rust kon genieten en heerlijk kon vissen op mijn eigen manier. Makkelijker gezegd dan gedaan, toch uiteindelijk iets gevonden. Dan begin je natuurlijk met piekeren over hoe start ik op het nieuwe water(tje) Gewoon observeren en vissen.
De eerste nachten kwam er al goed wat vis op de kant, dat bleef een tijdje doorgaan tot dat de vangsten weer achteruit liepen, het zelfde wat op het andere putje gebeurde, ik ving nog wel karper maar niet meer de beginvangsten. Toen ben ik gewoon middagen lang wezen observeren langs de waterkant, en zag ook veel karper. Tot dat ik op een ondiepe plaat belandde samen met azende karper, ik had nog een paar boilies over van het voeren, dus het werd op de plaat met de azende karpers gepresenteerd, en kijken maar…er gebeurde weinig, sterker nog ze negeerden m'n aas!!!
De dagen erna ben ik terug gekeerd op de plaat en weer zag ik azende karper, voor de zoveelste keer het zelfde ritueel met het voeren,en ze negeerden (..) weer het voer,sterker nog …ik begon al te hallucineren…de karpers lachten me vierkant uit…. 3 maal zwaaien met hun staart en weg waren ze weer, met een bellenspoor van het lachen achterlatend!
Weer keerde ik terug, dit maal met gewoon zoete en gekookte maïs, en verrek, ze vraten zich de pens compleet vol.
Ik zwaaide 3 maal, en deze keer was ik diegene die lachend vertrok( met kwijl aan m'n mond ,ik zag zoveel vette spiegels azen..)
Dit wat hier boven werd beschreven is zo'n 8 jaar geleden, toen begon ik langzaam met specialiseren. Observeren is 1 van de belangrijkste aspecten van het vissen op de karper. Door observeren pas ik mijn vis mogelijkheden aan, je ziet dan pas echt wat er onder water gebeurt, daar gebeurt veel meer dan dat we soms denken BV:het 10 keer over het aas zwemmen of het spuwen van het aas, het opwaaien van het aas(korte rigs schieten terug,onnatuurlijk) Tuurlijk kun je niet overal observeren op de manier wat ik beschreven heb maar je kunt wel opgedane ervaringen van het observeren van wateren op andere wateren toepassen. Dit is makkelijker gezegd dan gedaan , maar als je het niet probeert dan zul je nooit een antwoord krijgen!
Rigs
![]() |
| Ik houd mijn rigs zo simpel mogelijk... |
In alle filosofieën zit wel een kern van waarheid in. Kort: happen en hangen!! Maar wat zal er met je rig gebeuren als de karper uit wantrouwen met het aas gaat blazen en spuwen?…. De rig met jou aas zal onnatuurlijk terug kaatsen…met gevolg dat de karper het niet vertrouwt en jou mooi bedachte kunstwerk negeert, maar als je rig te lang is zou de karper vroegtijdig kunnen ontdekken dat er iets vreemds in z'n bek hangt( anti spuw effect)
Ik neem de middenweg, niet te kort maar ook niet te lang, met een snelle en simpele no knot knoop met een doorlopende hair waar minimaal een centimeter tussen haak bocht en haakaas zit.Maar ja…. Misschien had ik met een andere rig toch die ene vis gevangen………wie zal het zeggen?
Voeren
Tja…een voerstek aanleggen lijkt natuurlijk hartstikke simpel, maar in de praktijk blijkt dat het nogal verdomd tegen kan vallen. Vooral het doorzetten is een pittig iets, het vergt veel discipline en er gaat veel tijd in zitten . Als je na je werk of schooltijd nog eens naar de waterkant moet om te voeren, en je wilt ook nog eens een wandeling om het water maken, dan ben je toch al snel een paar uur bezig. Dus de keuze van mijn kant is dat ik een water zoek wat niet of nauwelijks bevist word en met een reële afstand van m'n woonplaats, zodat ik genoeg tijd over heb om de rest van de avond m'n vriendin lastig te kunnen vallen.Wat dus vanzelf sprekend is dat ik een water zoek waar ik op de weg terug van m'n werk maar een paar kilometer moet afwijken van m'n route naar de voerstek.
Er zijn veel namen aan bepaalde voerstrategieën gegeven, wat de naam is van mijn voerstrategie..? geen idee..!
Ik voer meestal 2/3 keer per week, hoeveelheid naar geschatte aantal karpers en tijd van het jaar maakt invloed op mijn strategie. Met een beetje inzicht pas ik dus een voerstrategie aan, geef het een naam….uhmm…..instinctief voeren! Een puntje uit de vorige Rotary reactie van Marcel Bos wil ik nog wel even aanhalen, namelijk het voeren in een straal van 1500 meter. Perfecte methode, maar je moet er natuurlijk wel zeker van zijn dat deze methode al niet door collega vissers word toegepast, anders krijg je natuurlijk wel een enorme boilie-explosie op die straal van 1500 meter. En natuurlijk hou ik in de gaten of er niet collega vissers bezig zijn in die buurt…collegialiteit. Ik had deze info graag gezien bij zijn bijdrage, maar misschien kan hij het nog een keer aanhalen in een volgende reactie..Marcel?
Wintervoeren
![]() |
Mijn manier van wintervissen is toch meestal in kanalen waar er warm water word geloosd, het ligt op zo'n afstand dat ik er geen tijd of benzine kosten wil insteken. Naar eigen inzicht of de vangst verhalen van andere vissers bepalen mijn stekkeuze op dat stuk kanaal. Wat Daniel en Frank ook al aangeven is de snelle reactie op zacht aas ( deeg ), mijn tactiek is het deeg om een gekookte 16 mm boilie te rollen tot zo'n 20 mm, geeft weer net dat beetje extra . Ik heb nog nooit iets doorgezet in de winter, omdat het mij niet echt aantrekt, maar misschien word de drang naar het water me deze winter te groot, dat ik alsnog een uitdaging tegenkom…wie weet?
Boilies
![]() |
| Mijn prioriteit gaat uit naar de echte topper de diepvries boilie |
Vandaar dat een ready made vaak qua vangsten niet veel verschillen met de uitgebalanceerde homemade(..de luchtgedroogde) En dat de zogenaamde crap-boilie op langere termijn vermeden word is ook nog nooit met harde feiten bewezen…
Waar ik wel een allergie voor heb is het overdreven conserveren van de boilie, de boilie smaakt voor geen meter meer en word eerder een taaie knikker dan een verse smeuïge bolletje gekookt deeg. Dan gaat mijn prioriteit eerder uit naar gedroogde of de echte topper de diepvries boilie!
Het puntje proeven in Mike's reactie geld voor mij hetzelfde, ik proef ook altijd mijn boilies, tuurlijk smaken vismeel boilies niet lekker…maar ik heb wel een smaak ingedachte dat eruit moet komen doormiddel van proeven en een vismeel boilie is voor de mens( sommige..) geen lekkernij… Bij een fruitige boilie is de "ronde" smaak voor mij het belangrijkst, ook doormiddel van proeven. Waar ik wel donders goed op let is het meer meer gevoel.Je kunt het vergelijken met het eten van bepaalde lekkernijen, als voorbeeld neem ik even pinda's, ik merk zelf bij pinda's en andere snacks dat er sommige bij zitten waar je van blijft eten, ook al zit ik stamp vol van de pindas…toch blijf ik telkens weer een handje pindas pakken tot ik gewoon misselijk word en dan nog blijf ik door eten…! Denk daar maar eens over na, als je op een verjaardag zo'n bakje pindas of andere snacks heb staan.
Dit effect wil ik ook creëren bij m'n boilies(..ik ben geen karper ik weet het! ) bij sommige mixen met een bepaalde flavour en smaak heb ik het puntje over dat pinda-effect ook, zodra ik ruik aan de boilie moet ik zeker de drang hebben om het na een tijdje weer in m'n handen te hebben en weer een keertje aan te snuffelen. Heb ik dat niet…dan is er iets mis. Voor mij geeft deze manier een bron van vertrouwen wat ik het belangrijkst vind in m'n aas-bereiding. Ik begrijp Franks z'n "filosofie" dat je een karper nooit qua smaak met een mens kunt vergelijken ook wel, maar ik denk dat hij Mike dan eerder verkeerd heeft begrepen.
Dippies en Soakies
Gebruik ik vol vertrouwen, het geeft net dat beetje extra aantrekkingskracht . Vooral in de winter kan het zeer effectief zijn en net dat beetje extra geven om een passieve karper aan te zetten tot het opnemen van je aas. Ook voor Laurens was dit een manier om net dat beetje vertrouwen te geven, voor mij idem-dito, vooral de boilie een aantal minuten laten soaken is een favoriet voor mij. Leuk spul…
Wier en karpers
![]() |
| Wier en plantenbedden gaan prima samen met karpers |
Als je gaat observeren in een groot wierbed dan kom je vaak van die mooie gangen tegen, juist die gangen vind ik interessant .Je ziet ook in de buurt van wierbedden vaak van die "geharkte" plekken op de grond, weer een hotspot!!Juist die plekken bevis ik graag en dan die dril die erna volgt is ook een moment van genieten….een bikkelharde spannende strijd.
Vorig jaar heb ik een grote plas in de buurt bevist, het ging om een diepe plas met aan de oevers een dikke laag wier en planten.Het water staat bekend als een zeer moeilijk en hard water, met mooie vissen die grotendeels achter inde twintig pond klasse zitten of net in de dertig met een enkele hoge dertiger. Na een info-ronde gemaakt te hebben aan die plas over hoe de collega vissers hier visten en over de vangsten van de laatste tijd viel mij gelijk op dat de meeste vissers allemaal hun "boeltje" achter het wier gooiden met een bult voer er boven op en dat de vangsten de laatste tijd erg achteruit liepen. Als ik de mening van die mensen te horen kreeg over de slechte vangsten, kreeg ik dezelfde antwoorden te horen. De meest voorkomende antwoorden waren: Het was te warm( hartje zomer ), dressuur(!?) en het was veel te druk aan het water met karpervissers. Tja…geen leuke berichten als je net aankomt voor een 3-daagse sessie! Maar ja…ik zag er wel een uitdaging in om toch ondanks de slechte berichten een paar karpers te vangen dus gewoon vissen!
Ben op een stek gaan zitten waar ik al meerdere malen het jaar ervoor heb gevist, ik wist daar ook precies de overgang van het wier en het diepe water, maar dat standaard vissen van de collega-vissers op dit water lag me niet zo lekker dus ik begon steeds meer te twijfelen.Ik had nog nooit gehoord dat er op dat meer anders karper was gevangen dan de methode van het achter het wier vissen.
Tja…dan maar een keer heel anders vissen en als het mislukt dan heb ik het in iedere geval geprobeerd! Dus ik m'n visserij compleet richten voor en in het wierbed. Kleren uit en het water in!! …zoeken naar opvallende diepteverschillen of andere afwisselingen voor dat de planten groei begint.Resultaat na 2 uur zoeken was dat ik een heel klein weggezogen plekje had gevonden dat waarschijnlijk de oorzaak was van een vroetende eend of een andere watervogel. De andere rig had ik op 80 centimeter water gewoon ergens voor het wier gedropt.De avond viel en moe door al het sjouwen ( …4 maal 400 meter naar de stek met alle bagage ) en het druk maken over hoe nou te vissen viel ik met gemengde gevoelens in slaap, heb ik de goeie keuze gemaakt, had ik me niet toch achter het wier moeten richten….. Het zal een uur of 1 in de nacht zijn geweest dat ik gewekt werd door een gierende run op m'n linker hengel…het "weggezogen"' plekje! Karper nummer 1…. Mooi !..de meeste onzekerheden waren in 1 klap verdwenen.. De volgende run kwam een half uur later op m'n rechter hengel. Die nacht kreeg ik 4 runs, landde er 3 en verspeelde er 1 die na een strijd in het wier losschoot. En dat op een water waar men in week misschien 2 hooguit 3 runs krijgt.
Die nacht werd er door de andere vissers op het water geen vis gevangen, toen ik het boeltje na 3 nachten weer inpakte en het tering eind weer terug sjouwde kwam een collega visser met tegemoet en zei tegen me.." tja...volgens mij blijven we de hele zomer blanken" Ik kon moeilijk een glimlach onderdrukken en ik stemde wijselijk toe…
Dus het hele gebied om een wierbed is een voedselbron voor de karper, en het is een mooie schuilplaats voor onze vriend. Die lichte plekken tussen of voor het wier zijn dus de mooiste markers die je maar kunt voorstellen.
Voor het wier- visserij kun je ook perfect de methode gebruiken die Frank aanhaalde in zijn reactie over zichtbaarheid van lijnen. Wier en plantenbedden komen vaak in heldere schone wateren voor, dus de lijnen zullen zeker in deze wateren erg opvallen waarbij de werking van leadcore zeker tot pas kan komen, lijndressuur word toch vaak in mijn ogen onderschat, en is zeker een item binnen de RL waar de laatste woordjes nog niet over gezegd zijn…..toch heb ik iets gemist in Franks verhaal, de lijn verbergen valt dus onder camoufleren …dan heb ik er dus een kleine aanvulling op namelijk de rig-camouflage. De lijn van Frank viel dus op in het heldere water..wat dacht je van een rig…kijk zelf maar eens onder water hoe erg je rig opvalt, vooral als je veel ZWARTE middelen gebruikt…zwart lood, zwarte-tube en zwarte haken, komt ook nog eens een keer de onderlijn bij.Als onderlijn is een mooi camou-alternatief het gebruik van fluorocarbon, valt absoluut niet op! Bij de andere zoals haken, lood, tube kun je de kleuren wier-groen of gewoon grijs gebruiken, valt ook niet op!
Rig-camou, in een artikel van de karperwereld werden de plus-punten van de rig-camoufleren ook al eens een keer duidelijk aangehaalt.Maar ja…het is een klein aandachtspuntje waar je weer een beetje extra vertrouwen door kan krijgen.
Als een karper geconditioneerd is herkend hij dus de negatieve prikkel, maar ook zeker het rand-gebeuren, zoals altijd weer die opvallende puntjes waar weinig aandacht aan word besteed….ik heb veel karpers zien azen op m'n voerstek en onder het vissen, ook met het gebruik van backlead , de lijn was weggewerkt…kwamen 'ze' met wapperende voorvinnetjes (onraad!!) aan zwemmen.Dit gebeurde dus waar m'n naar mijn gevoel weggewerkte rig lag, echter op een voerstek waar ik geen rig had gepresenteerd begonnen ze zonder wantrouwen te azen! Dit geeft dus aan dat het waarschijnlijk aan de rig heeft gelegen, onvoldoende gecamoufleerd, vooral op dressuur wateren kan het door-brekend zijn…
Zo heel veel ervaring op verschillende wateren met een dressuurgehalte heb ik niet, maar die wateren die ik bevist heb kan deze methode zeker een voordeel brengen.
Targetten
![]() |
| Bij het observeren kun je misschien ook wel je target tegenkomen |
Bij het waarnemen zou je misschien de sector van je target kunnen tegenkomen, rust sector, aas sector of je komt erachter dat hij bepaalde routes neemt om richting aas gebied of rust gebied te zwemmen.
Dit zijn natuurlijk de ideale omstandigheden die je maar kan wensen.Als je een troebel water of kanaal tegenkomt valt het oberveren traject al helemaal aan diggelen en kun je wijzer worden puur door het vissen en de te horen verhalen van collega vissers. Maar nogmaals kun je ervaringen van de observaties op andere wateren hier ook uitproberen en wie weet zit er een zelfde patroon in.
Het targetten is absoluut niet mijn manier van vissen, veelal kom je toch al terecht op drukke wateren, veel vissers, veel dressuur en weinig rust. Ik ken ook wel wateren waar de natuur wel optimaal is, maar de aanwezigheid van de vele karpervissers maakt het genot om aan dat water te zitten een stuk minder.
Ik zoek veelal wateren uit waar de kans er natuurlijk is om een verrassing te vangen, maar het belangrijkste aspect is dat ik lekker op mijn manier kan genieten van het karpervissen. Heerlijk in m'n uppie zitten en genieten van alles om het water heen …. En nog karper vangen ook !! Helaas zijn er niet meer zoveel wateren die deze eisen bevatten…daarom ben je dus al vaak genoodzaakt om op de wateren terug te vallen waar al fanatiek word gevist, en dan kom je vanzelf het targetten tegen….. Mijn target ben ik 3 jaar geleden al tegen het lijf gelopen op een afstand van 10 meter tot de bar….
Project-spiegels
![]() |
| Ik kan bijna niet het geduld op brengen om deze strelingen voor het oog in m'n net te zien belanden. |
Kort geleden hebben er ook uitzettingen in de IJsel plaats gevonden, goeie zaak, vooral omdat ik vanuit m'n huis bijna in de IJsel kan pissen( met een goeie straal op zondagmorgen ) Daar zit toekomst in!! Ik hoop alleen dat het merendeel van de rivier spiegeltjes het overleven, en dan komt het echt op overleven aan. Vooral met hoogwaterstand zie ik het somber in voor de toekomstige targetvissen, ik bedoel de onervarenheid als riviervis.De weilanden zullen weer vol water lopen en de karper zal er met een gierend joehoeeee gehalte er in duiken, no problem…. Maar wat gebeurt er als het water weer zakt…. De ervaren vissen voelen dat volgen mij instinctief wel aan, en zullen de grote rivier weer optrekken,…de andere vissen( karpers ) zullen achterblijven in de vele waterplassen die overblijven in zo'n weiland met alle gevolgen van dien. Ik heb het vroeger vaak gezien, die karpers die achterblijven in zo'n waterplas,jammer… Maar ja, wie weet passen ze zich wel goed aan bij de ervaren karpers binnen een groep, het is al vaker gezien in andere wateren waar ook uitzettingen zijn plaatsgevonden, dat de karpertjes zich snel aansluiten bij een grote groep karper, ik hoop dat het ook zo gaat bij de projectspiegeltjes!
Overzetten van karpers
Hoe haal je het in godsnaam in je hoofd om een karper over te zetten naar een andere put of water!!! Als het noodzaak is, bv. Het dichtgooien van een put of een los gebroken enge ziekte, alla! Ik zet jou toch ook niet in een andere provincie neer...Limburg ofsow? En het jatten van zware karpers is ook al zoiets wat duidelijk niet gebaseerd is op wijsheid of gezond verstand!
Betaal-wateren word vaak beschreven als een goede optie voor het op zekerheid spelen als je naar Frankrijk vertrekt…een maat van mij maakte de goede vergelijking met het….naar de hoeren gaan, je betaalt …. Je hebt eindelijk de zogenaamde zekerheid om te kunnen…..en dan krijg je hem niet omhoog!!! Of je blankt…. Het vissen op betaalwateren heeft in mijn ogen niks met sport-vissen te maken.
Even klagen
De karpervissers schieten als meerkoeten het water uit. Het karpervissen word steeds bekender onder de sportvissers, alleen heel jammer dat sommige zogenaamde karpervissers menen er een tering zooi aan het water van te maken…en dan maar blijven zeggen dat ze sportvissers zijn! Voor zulk soort dingen kun je maar beter niet richting het water gaan maar eerder naar een sjoelclub… of …. jeugdhonk waar je lekker kan ouwehoeren en rotzooi kunt trappen, maar van mij kunnen ze de meerkoet plaag krijgen als ze menen hiervoor te gaan vissen!!
![]() |
| Gezondheid van de karpers staat voorop. |
Het gebruik van een onthakings-mat: Ik zorg dat een karper zodoende op een beschermings-mat ligt zodat hij/zij zich niet kan beschadigen, voor 30 gulden heb je al een mooi effectief matje!! Zodra collega vissers foto's in handen krijgen waar geen mat te zien is word men er vaak op af getikt, bedenk wel dat er een aantal jaren terug nog geen onthakings-matten in de handel waren, maar dat werd vaak al opgelost door een aantal bewaarzakken die als bescherming fungeerden dus let wel op voor je er iemand op aanspreekt!
Vinnen!! Met het op de kant beuren van het net met daarin de karper, let ik ook rete-goed op de ligging van de vinnen, hetzelfde is met draaien van de karper op de onthakingsmat.Ik heb al vaak gezien dat men daar geen aandacht aan besteed, ga maar eens na hoeveel gewicht er op zo'n gedraaide vin komt te staan….
Stekke-pezers
Een onderwerp waar Raymond mee begonnen is, het stekke-pezen. Niemand heeft een water voor zich alleen, maar als je weet dat een collega-visser in een bepaald gebied bezig is met zijn manier van vissen is het wel heel lullig om op zijn stek of dicht in de buurt van zijn stek te gaan voeren en/of te vissen. Als het pure toeval is kun je er natuurlijk niks aan doen, je zou met eventueel overleg bepaalde afspraken kunnen maken , maar met een beetje collegialiteit en respect haal je het stekkenpezen toch wel uit je hoofd….afgunst?!
Meerkoeten
Iets wat Frank ook al aanhaalde in zijn Rotary-bijdrage,over het hele meer boilies-op duikende koeten, en gewoon stug doorgaan met voeren..! Met een beetje verstand van karpervissen kun je wel nagaan dat het weinig nut heeft om dan door te blijven voeren..toch? Op een water wat ik bevist heb was het een enorme plaag voor mij(..er werd nauwelijks gevist) duikende koeten, de reden dat ik juist meer ging voeren omdat de helft van m'n voer werd opgedoken spreekt dan voor zich.Ik ben nog altijd opzoek naar de ideale oplossing om die koeten van m'n stek te verwijderen, alle tips zijn welkom!
![]() |
| ...ik zoek veelal de rustige wateren op... |
Maar ja…toch zijn er nog een aantal karpers die ik graag in m'n net zie belanden, die zwemmen dus op die drukke plassen, ik zal het wel als een uitdaging moeten zien!!!
Ik wens iedereen een goede vangst, maar blijf vooral genieten…er is meer te zien aan de waterkant dan alleen je hengeltjes!!
Voor reacties, aanvullingen of vragen kunt u een bericht plaatsen in de reactiebox











