Word KWO member

Geluid en trillingen, gevaar of kansen creëren? Boudewijn Margadant geeft uitleg (en tips)!

Favoriet Favoriet
KWO Redactie
Duur video: 9 MIN

Na zijn interessante artikel over onderwater observaties is Boudewijn Margadant terug met wederom een leerzaam artikel. Dit keer vertelt hij over geluid en trillingen aan de waterkant, en hoe de karpers hierop kunnen reageren! Reken maar dat je wat kunt leren uit de tekst hieronder én de video met compilatie beelden bovenaan de update!

Zien en horen eten, doet eten, dat weten we allemaal, toch?!


Boudewijn aan het woord: Misschien nog meer dan op zijn zicht, vertrouwt de karper op zijn andere zintuigen bij alles wat hij doet, en daarbij spelen geluid en trillingen een zeer grote rol. Maar wat is geluid nou eigenlijk? Geluiden zijn zeer kleine veranderingen in de luchtdruk. Om deze kleine drukverschillen te kunnen horen, moet je oor dus heel gevoelig zijn.

Maar wat is geluid nou eigenlijk?

Het menselijk trommelvlies kan bewegingen zo klein als de diameter van een atoom al oppikken en voor ons hoorbaar maken. Als er grotere wisselingen in druk zijn, klinkt geluid luider. De drukverschillen van geluid planten zich voort in geluidsgolven, die zich gedragen als watergolven. Deze snel wisselende drukgolven zorgen telkens voor verandering van de heersende luchtdruk en worden door ons gehoororgaan opgevangen.

Karpers maken niet alleen van hun ogen gebruik om dingen te signaleren.

Deze zeer kleine en snelle veranderingen zijn niet direct door het menselijk oog waar te nemen en de snelheid waarmee deze geluidsgolven zich voortbewegen is afhankelijk van het medium waarin deze zich verplaatsen. Geluid verplaatst zich het snelst door vaste stoffen zoals ijzer, minder snel door vloeistoffen zoals water en het minst snel door lucht. Net als golven in water kunnen geluidsgolven worden afgeremd, om iets heen buigen of terugkaatsen. Geluid verplaatst zich in water ongeveer vier à vijf keer sneller en ook nog eens verder dan in de lucht.

Boudewijn weet het zeker: karpers kunnen uitstekend horen!

Geluid – trillingen dus –  kan zich ook onder water voortbewegen door kleine verschillen in waterdruk. Lage tonen zijn lange geluidsgolven en reizen het verst, hoge tonen zijn korte, snel opeenvolgende golfjes.

Gehoorsteentjes

Het is algemeen bekend dat vissen een goed ontwikkeld gehoor hebben binnen een bepaalde toonrange. Een karper gebruikt hiervoor meerdere organen. De belangrijkste sensoren zijn de gehoorsteentjes. Deze liggen in het inwendige oor en zijn uitgerust met trillingsgevoelige haartjes die als antennes fungeren.

De belangrijkste sensoren zijn de gehoorsteentjes.

Hiermee lokaliseert hij geluidsgolven, kan hij de richting bepalen waar deze vandaan komen en kan hij onderscheid maken tussen de verschillende frequenties ervan. De zwemblaas van een karper pikt druk- en trilling veranderingen op in het water en dient ook als versterker/klankkast. Het Orgaan van Weber geeft elke verandering in het water weer door aan de gehoorsteentjes in het inwendige oor. De karper is dus supergevoelig!

Een karper kan al op grote afstand geluid en trillingen waarnemen.

Het zijlijnorgaan, vaak duidelijk waarneembaar op beide flanken van de vis, neemt drukverschillen in het water waar. Daar bovenop worden de minieme drukverschillen ook waargenomen via allerlei gaatjes verspreid over het hele lichaam van de vis. Je zou dus kunnen zeggen dat het zijlijn orgaan met die ‘gaatjes’ de directe omgeving van de vis monitort. Met deze zintuigen kan een karper zich ook in het donker voortbewegen zonder ergens tegenaan te zwemmen. Een karper is dus een dier dat al op grote afstand trillingen – geluid dus – kan waarnemen. Hij kan deze als neutraal, positief of negatief ervaren en bij herhaling leren herkennen.

Een vis kan trillingen als neutraal, positief of negatief ervaren.

Ongewone trillingen

In het verleden beviste ik samen met een maat geregeld een polderstelsel. We waren helemaal verslingerd aan penvissen met licht materiaal. De vissen waren er van nature schuw en alles wat afweek van het normale deed hun gedrag veranderen en dat maakte het voor ons ook zo’n grote uitdaging. In het weiland direct aan het water graasden koeien die soms wat tegen elkaar duwden en ook wel eens een stukje in het water stapten. De karpers smakten en slobberden tegen de kanten, toonden hun wapperende staarten boven water zelfs op nog geen meter van de koeien vandaan. Zodra wij echter het water naderden, zagen we de activiteit in een straal van 20 meter, en niet lang erna nog verder, duidelijk afnemen en al snel volledig stilvallen, hoe stil en onopvallend we ons ook voortbewogen.

Ook in de stad zijn de vissen gewend aan omgevingsgeluid.

Ze konden ons nog niet gezien hebben want we slopen nog zeker tien meter gebukt van het water. De trillingen die wij veroorzaakten weken duidelijk af van de trillingen en geluiden die ze van de koeien gewend waren!

De trillingen die wij veroorzaakten weken duidelijk af van de trillingen en geluiden die ze van de koeien gewend waren!

Aquarium

Voor mij werd in 1993 definitief aangetoond dat karpers trillingen waarnemen én duidelijk kunnen onderscheiden dankzij de karpers in mijn aquarium. Regelmatig klonk er muziek uit de boxen van mijn muziekinstallatie en dat jaar had ‘2 Unlimited’ een hit met ‘No Limit’. Het viel me op een gegeven moment op dat als dit nummer op de radio kwam, de vissen heel actief, haast wild, door het aquarium gingen zwemmen.

Toen werd voor mij écht duidelijk dat geluiden door vissen waargenomen werden.

Ik ben hier meer op gaan letten en het was serieus echt alleen bij dit nummer. In iets mindere mate zag ik hetzelfde gebeuren bij een nummer van een andere groep, maar bij lange na niet zo heftig. Bij veel andere nummers veranderde hun gedrag niet. Toen werd voor mij écht duidelijk dat geluiden door vissen waargenomen werden en vooral dat ze echt onderscheid konden maken.

Ook al blijven ze stil liggen, je aanwezigheid hebben ze vaak al opgemerkt!

De term conditionering wordt meestal in negatieve context gebruikt omdat het ons lastiger maakt vissen te vangen. Om dit te doorbreken of omzeilen bedenken en ontwikkelen vooral aasfabrikanten en endtackle-merken oplossingen.

Maar karpers kunnen ook positief geconditioneerd worden, denk maar eens aan voorvoeren. De vissen leren een aassoort als (veilige) voedselbron herkennen of leren dat er op een bepaalde plek in hun leefomgeving zeer regelmatig makkelijk voedsel te vinden is. Maar wat als we geluid al dan niet bewust gaan inzetten om dit met voedsel te associëren?

Wat als je geluid kunt inzetten om dit met voedsel te associëren?

Kluiten gooien

Aan het begin van het boilietijdperk merkten mijn vismaat en ik al snel dat bijna elke keer kort na inwerpen (en bijvoeren) een aanbeet volgde. Kregen we een tijdje geen actie, dan voerden we een boilie of vijf à tien bij en vervolgens liet een aanbeet in de meeste gevallen niet lang op zich wachten. De vissen associeerden dus het geluid van de in het water terecht komende boilies met voedsel!

Omdat boilies toen nog niet overal te koop waren en voor ons budget vrij prijzig, maakten we ze meestal zelf. Het bleef alleen een pokkenwerk om die dingen met de hand te draaien, dus bedachten we alternatieven om de karpers toch sneller naar ons haakaas te lokken.

Omdat boilies duur waren, bedachten we alternatieven om de karpers naar ons haakaas te lokken!

De oplossing was vrij simpel: omdat we enkel het geluid van in het water neerkomende boilies dienden te imiteren, gooiden we kleine kluiten aarde en steentjes van ongeveer dezelfde afmetingen in het water rond ons haakaas. Een aanbeet volgde dan vaak al snel. Dat scheelde toch een hoop boilies!

Dit werkte voor een lange tijd geweldig, maar uiteindelijk duurde het steeds langer voor er een aanbeet volgde en ervoeren we geen verschil meer tussen wel of niet bijvoeren. De vissen hadden dus doorgekregen dat het geluid dat de ronde bolletjes die in het water vielen ook gevaar met zich mee bracht doordat ze gehaakt werden; de positieve conditionering was begonnen om te slaan naar negatieve, al was het nog niet in extreme vorm.

Zijn de vissen geconditioneerd op in het water vallende boilies, dan komen ze meteen op het geluid af!

Karpers ‘roepen’

We zijn in die tijd ook meer gaan filosoferen over en letten op andere signalen die we in ons voordeel konden inzetten. Zo zijn we ook bij onze oppervlaktevisserij gebruik gaan maken van geluid om de vissen op eten te attenderen. We vonden het in die tijd ook leuk om vissen te voeren en bekijken, al konden we ons natuurlijk niet altijd beheersen. Maar door het vele voeren van kattenbrokken waren de vissen geconditioneerd geraakt op het geluid van de op het water neerkomende brokken.

Karpers onderzoeken geluid en kunnen er ook zeker aan wennen.

Vaak zag je al binnen een minuut of twee na voeren de eerste happende bekken het wateroppervlak doorbreken, soms zelfs op tientallen meters van de brokken zelf! Als we dan tijdens het vissen bijna door onze brokkenvoorraad heen waren geraakt, gooiden we hier en daar zo hard mogelijk een paar handjes houtsnippers, waarmee wandelpaden werden aangelegd, op het water en meestal hapten er dan al snel een paar karpers in de rondte!

Een alternatief was vochtige aarde. Daar kwam ons haakaas dan bij te liggen met enkele bijgevoerde brokken. We ‘riepen’ ze dus als het ware! Ook dit werkte een periode heel goed, waarna de klad er in kwam. Ook bootsten we in die jaren op sommige wateren bij het oppervlaktevissen het geluid van smakkende en slurpende karpers tegen de kanten en leliebladen na.

We ‘riepen’ de karpers als het ware!

Imiteren

Dit geluid was redelijk goed te imiteren door met vier vingers in het wateroppervlak te ‘schieten’. Op de manier zoals je met je vingers een propje papier van de tafel schiet. Onder de juiste hoek en met de juiste kracht leek het verdomd veel op het geluid van een smakkende karper. Dit trucje pasten we vooral toe op wateren waar dit nog regelmatig voor kwam als het water er stil bij lag. Door dit geluid meermaals op diverse plaatsen in het water te maken, wisten we opvallend vaak wat leven in de brouwerij te krijgen. Ik weet, het klinkt vergezocht en genoeg mede-vissers lachten ons uit als ze ons bezig zagen of als we ons geheim deelden, maar wij lachten het hardst! Zien en horen eten, doet eten, dat weten we allemaal, toch?! Zelf uitproberen en ontdekken en niet na één keer opgeven. Soms zit je fout, soms op goud!

Langere tijd voorvoeren met de spod en de aanbeten kwamen kort nadat de laatste spod was gegooid!

Praktijkvoorbeeld

Op wateren waar veel met voerboten wordt uitgevaren, zijn de gevolgen al zichtbaar en niet alleen door hoe het voer op de bodem komt te liggen. Tegenwoordig zie je dat op wateren waar veel met de spod of Spomb wordt bijgevoerd, de vissen reageren op het geluid van het neerkomende ding. De ‘etensbel’ rinkelt! Dit werkt goed totdat de vissen het neerkomen van de spod weer gaan associëren met gevaar.

Het voeren met de spod werkt goed, tot de vissen het gaan associëren met gevaar.

Nog een praktijkvoorbeeld: Er is een water waar op een vaste plek elke dag een deel van het oude brood van een supermarkt aan de eenden gevoerd wordt. Geen vast tijdstip. Natuurlijk vliegen de watervogels op en spurten ze in hoog tempo naar de boterhammen toe. De karpers volgen steevast kort nadat het tumult dat de schransende vogels maken is begonnen.

Karpers reageren zeker ook op watervogels!

Ook het geluid van duikende vogels is onderwater duidelijk waarneembaar. Opeens zijn dan die irritant duikende koeten toch niet meer zo vervelend! Horen wij het bekende ijscoman melodietje, leggen wij de link met ijs, klinkt de tune van Studio Sport, weten we ook wat dat betekent. Het is niet zoveel anders dus!

Het geluid van duikende koeten trekt vis aan, hoe irritant ze ook zijn!

Conditioneren

Gelukkig zijn er genoeg mogelijkheden om geluid in ons voordeel in te zetten, als we maar bereid zijn even wat tijd te nemen om de vissen een verband te laten leggen tussen een geluid en voedsel. Vaak doen we het al onbewust en draagt haast elke visser aan het water hieraan bij – we zijn namelijk zeer trendgevoelig – tijdens het vissen.

Honden trainen we door ze te belonen met een snoepje of lekker brokje, dat gaat ook niet in twee dagen. Gelukkig gaat het ‘trainen’ – positief conditioneren – van karpers een stuk sneller. Je kan er jarenlang je voordeel uit halen, helemáál als je vaak hetzelfde water bevist! Er is genoeg te bedenken. We kunnen gewoon niet om geluid – trillingen – heen!

Smakken aan de oppervlakte of het kraken van brokken: geluid klinkt goed door in het water! Waterplanten dempen het geluid overigens wel.

Wel kunnen we er onze gedachten over laten gaan hoe we hiermee omgaan. Is het wel zo slim om je tentharingen met een hamer in de grond te slaan? Is het niet beter wat meer afstand tot het water te houden? Is het echt nodig om telkens langs het water te lopen? Moeten je beetmelders echt zo hard aan staan? Kan je niet beter kleine beetjes voer in het water gooien dan een hele hand? Wat te denken van ‘zingende’ strakke lijnen bij harde wind? Een dichtslaand autoportier? Vrienden die op bezoek komen?

Is het wel slim om haringen met een hamer in de grond te slaan? Of steeds langs het water te lopen?

Video’s

De volgende beelden maken duidelijk hoezeer geluiden eigenlijk in het water doordringen. De opnames zijn met een GoPro gemaakt in een bijbehorende, afgesloten, waterdichte behuizing, die de geluiden ook nog eens wat dempt.

Luister naar het geluid van kattenbrokken die gekraakt worden door de graskarpers. Let op het geluid als ze een korst van de oppervlakte pakken. Luister naar het geluid dat de in het water vallende maiskorrels maken en vervolgens hoe luid het klinkt als de zoete mais wordt gegeten en gekraakt. Zien en horen eten doet eten!

Doe je voordeel met deze kennis!

Boudewijn Margadant

Wil je deze update bekijken?

Word dan ook KWO Member voor slechts €6,95 per maand of €59,- per jaar.

Word dan ook KWO Member voor slechts €6,95 per maand of €59,- per jaar.

Krijg direct toegang tot de beste karper video’s, films, artikelen & kortingen.7.000 andere karpervissers gingen je al voor!

Lees hier alles over het KWO Membership of meld je hieronder direct aan.

of

Trending

Bekijk ook